π.Πέτρος Πανταζής
Αγαπητέ Εφημέριε
Σε τωρινό άρθρο του περιοδικού μας, ο εκλεκτός συμπρεσβύτερος Δημήτριος Μπαθρέλλος επιχειρεί, να συμβάλλει στην εξορθολογισμένη ανοχή ή και υποδοχή, ήδη επιβεβλημένων στην Εκκλησία μας, αναγκαίων μέτρων προστασίας απο την οδυνηρή και απρόβλεπτη κρίση του Κορωνοϊού.
Χρησιμοποιεί ως embalage, μία θεολογικοφιλοσοφική αναφορά σε μία παλαιά Αίρεση, περί την σχέση του ανθρωπίνου νοός με την Θεανθρώπινη υπόσταση του Κυρίου, τον Απολλιναρισμό, έχοντας ασχοληθεί σε παλαιότερο άρθρο του με μια παραλλαγή του ιδίου θέματος, στο έγκριτο περιοδικό Σύναξη (τευχ. 74 ). Επιστρατεύει, έπίσης, μια εκσυγχρονισμένη θεολογική ερμηνεία του Απολλιναρισμού του μεγάλου ρώσσου θεολόγου Γεωργίου Φλωρόφκυ. Όμως αν και καταδεδικασμένη, η απολλιναριστική αίρεση,, δεν νομίζουμε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενισχυτικά έστω καθ΄υπόνοιαν, στην αρνητική ή θετική αποτίμηση των πρόσφατων υγειονομικών τεκταινομένων. Η Εκκλησία του Χριστού δεν έχει ανάγκη από ασφαλιστικές καλύψεις της Αληθείας που προσκομίζει.
Διότι εκτός του ετεροχρονισμένου πλαισίου των καθ' αυτό εννοιών που συγκροτούν την απολιναριστική θεολογική αντίληψη, ο Απολλινάριος φαίνεται ότι είναι ο εμπνευστής της γνωστής φράσεως του αγ.Κυρίλλου Αλεξανδρείας,“Μία φύσις του Λόγου σεσαρκωμένη”, την οποία προέβαλλε ο άγιος Κύριλλος διότι είχε την εντύπωση ότι είναι φράσις του αγίου Αθανασίου του Μεγάλου και η οποία όλως“ανορθολογικώς” και παραδόξως εξελίχθηκε στην επίσημη δυοφυσιτική διατύπωση του Όρου της Δ΄ Οικ. Συνόδου: “Δύο Φύσεις του Θεού Λόγου ατρέπτως..., ηνωμένων”, ( βλ. Νεκταρίου Κουτσουρούμπα, “Η Απολιναρική ορολογία υπό το φώς της Κυρίλλειας Χριστολογίας“ Περιοδικό Θεολογία τμ.90ος *τχ.4ον Οκτβρ.Νοεμβ.2019 σ. 148-151).
Ίσως μπορούμε να σκεφτούμε ότι η συσχέτιση του Απολιναρισμού ως ανορθολογισμού, στην Πνευματική και Εκκλησιαστική ζωή, σε σχέση με συγκεκριμένες σύγχρονες προκλήσεις, οι οποίες απειλούν της Εκκλησιαστική Ενότητα, είναι καταχρηστική. Διότι δεν ερμηνεύει σε όλη την έκταση και το βάθος τα αποκαλυπτικών διαστάσεων τωρινά φαινόμενα και γεγονότα, τα οποία προκαλούν μεγάλη θλίψη, αναστάτωση και διχασμό στο εκκλησιαστικό γίγνεσθαι. (Ματθ.24, 21).
Γιατί άραγε προβληματίζονται τόσοι πολλοί άνθρωποι “ μακράν και πλησίον” της Εκκλησίας; Είναι όλοι ανορθολογιστές; ή έχουν ελλιπή πίστι; Αφού δια πίστεως και όχι παρατηρήσεως (Λκ.17,20), λύνονται τα μεγάλα προβλήματα στη ζωή. Γνωρίζουμε εξ ιδίων ή εκ Παραδόσεως ότι, όπου υπάρχει αμαρτωλή ζωή, υπάρχει θόλωση τής ψυχής και του νού, δέν δουλεύει ἡ ανθρώπινη λογικὴ.
Είναι τελικά ο Ανορθολογισμός, ανοησία του ανθρώπου ή η υποβάθμιση των πνευματικών δυνατοτήτων του οδηγεί αναγκαστικά σε ψυχοφθόρες επιλογές βίου και πολιτείας;
Βεβαίως “Ημείς έχομεν νούν Χριστού” (Α΄ Κορνθ.3,16), οπότε το εκκλησιαστικό κήρυγμα δεν ταυτίζεται μόνο με την πειθώ των συλλογισμών της ανθρώπινης Επιστήμης (Α΄Κορ. 2, 4-5).
Μάλιστα ο πολύ γνωστός μαθητής του μακαριστού πρωτοπρεσβ.Γεωργίου Φλωρόφσκυ επίσης μακαριστός πρωτοπρεσβ. Ιωάννης Ρωμανίδης, προσδιορίζει σε ανακοίνωση του για τις ησυχαστικές έριδες,την ύπαρξη διττής Νοεράς ενέργειας στον άνθρωπο, αφ' ενός ως Καρδία (contemplative faculty), αφ’ ετέρου ως καθαρά εγκεφαλική λειτουργία (discursive operation),Palamite controversies, part2.
Μ’αυτον τον τρόπο, ο νούς του πιστού ανθρώπου, κατά την Ορθοδόξη αντίληψη, δια της Νοεράς Ευχής εισέρχεται στην Καρδία, το κέντρο της υπάρξεώς του και την καταλαμβάνει με την θεοποιό Άκτιστη Ενργεια του Τριαδικού Θεού.Οπότε η Καρδία του Ανθρώπου καθίσταται πηγή αγαθών λογισμών.
Μια τέτοια, “απολιναριστικής” χροιάς, αντίληψη δεν επιτρέπει την αφοριστική διάκριση του Εκκλησιαστικού Σώματος, σε ορθολογιστές και ανορθολογιστές, διότι έρχεται σε άκρα αντίθεση με το κατ' εξοχήν στοιχείο της Χριστιανικής βιοτής:Την Ενότητα στην Εκκλησία. Στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο ο Ιησούς Χριστός ζητά εκ του Πατρός το “ίνα ώσιν Έν...”. Και ο Απόστολος των Εθνών στην Α΄Κορινθίους, θέτει ως απαραίτητο στοιχείο της Χριστιανικής Συνάξεως που συντίθεται και εκφράζεται ως Προφητικός λόγος και Χαρισματική γνώσις, την Εκκλησιαστική Ενότητα. “....Παρακαλώ υμάς ίνα το αυτό λέγητε πάντες και μη εν υμίν σχίσματα”.
Ο καταρτισμός του νοός άρχεται εκ της εκκλησιαστικής Ενότητος-Συνάξεως, “Εν σώμα και έν πνεύμα..., Λουκάν ιδ΄26, 22,26-27,Εφεσ.δ΄1-7 Ακόμα και ο ρόλος του εκκλησιαστικού Τυπικού δεν πραγματώνεται απλώς με την αυστηρή ιεραρχία και την απόδοση τιμής στον διοικητικά ανώτερο.
Αλλά στο φρόνημα του πιστεύειν αδιακρίτως και ταπεινώς “εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν” (Εφεσ..5,32). Ο Πιστός καλείται να ενωθεί συζυγικά με το Χριστό και την Εκκλησία! Τι πιο ανορθολογικό απ' αυτό; Δεν είναι κάτι επιδερμικό, συμβολικό, δικανικό, διανοητικό, αλλά πραγματικά σωματικό γεγονός, όπως ο σαρκικός Γάμος και απαιτεί Άσκηση. Γι' αυτό και η περικοπή διαβάζεται στους Γάμους ως ευκαιρία ρεαλιστικής συνάμα προφητικής αναπαράστασης των εσχάτων.
Ο μυστηριακός αυτός “Ανορθολογισμός” επιζητείται σε όλα τα εκκλησιαστικά μυστήρια. Μας συναθροίζει ο Θεός, ουκ εν “σοφία” συμβολικού λόγου ή θεατρικής αναπαραστατικής τελετουργίας, ώστε να μη χαθεί ο πραγματικός “Γάμος” : Η σταυρική βιωτή ( Α΄Κορνθ. 1,17). Δεν είναι ζήτημα Ορθολογισμού /Ανορθολογισμού η Χριστιανική ζωή, αλλά είναι “μέχρις εσχάτων Αγάπη εν επιγνώσει και πάση αισθήσει”, “εσταυρωμένη υπακοή άχρι θανάτου” (Φιλιππ. α΄,9/ β΄,7-8).
Η πρόσκληση της Εκκλησίας απευθύνεται εξ ίσου σε Ορθολογιστές (“Έλληνες”) κατά τον Απ. Παύλο και Ανορθολογιστές αναζητητές θαυμάτων(“Ιουδαίους”). Μόνο που ζητάει στους μεν υπακοή στον Σταυρικό Θάνατο εξ ου η Ανάστασις, στους δε Πίστη στον Χριστό ως Σοφία και Δύναμη Θεού (Α΄Κορ. Α΄22-24).
Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας ανορθολογικής συμπεριφοράς με θετική εξέλιξη είναι η Επανάσταση των Ορθοδόξων Ελλήνων πριν 200 έτη, στην οποία είναι αφιερωμένο το προ οφθαλμών τεύχος .
Πέτρος Πανταζής
Πρεσβύτερος
Ι.Ν.Αγ.Γεωργίου Παλλήνης