Γνώσις εμμάρτυρος: η των πραγμάτων αληθής διάγνωσις ως μετακριτική της γνώσεως στο έργο του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου

Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν νὰ διερευνήσει αν ισχύουν στο έργο του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου οι κατάλληλες προϋποθέσεις, ώστε να συγκροτηθεί μία κριτική της γνώσεως. Η μέθοδος βασίστηκε στην ολική ανάγνωση της πηγής. Έγινε προσπάθεια ώστε οι αναφορές σε αυτή να εντάσσονται στην ειδική και ευρύτερη συνάφειά τους, με σκοπό να μείνει κατά το δυνατό άθικτο το περιεχόμενό τους και οι πρωτογενείς διασυνδέσεις τους. Η μέθοδος αυτή καθόρισε τη δομή της διατριβής και τους περισσότερους όρους που αυτή χρησιμοποιεί. Ο Όσιος συγγραφέας πραγματεύεται το σχέδιο της θείας οικονομίας με κύριο άξονα το ζήτημα της αλήθειας. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αγίου Συμεών δύο είναι τα πρωτογενή πράγματα: η ζωή και ο θάνατος. Κορυφαίο αληθές πράγμα είναι η ένωση με τον Λόγο του Θεού. Η αντίθετη εκλογή, κατά την οποία ο άνθρωπος αυτονομείται και αποστασιοποιείται από τον Δημιουργό, σημαίνει τον θάνατο. Τα πράγματα συγκροτούνται λοιπόν ανάλογα με την υπαρκτική επιλογή του πλάσματος του Θεού. Όταν ο άνθρωπος πραγματοποιεί την ζωή ως κοινωνία δημιουργεί πράγματα αληθή και διαγιγνώσκει αληθώς την πραγματικότητα. Όταν ζει εγκλωβισμένος στον εαυτό του δημιουργεί πράγματα ψευδή και διαγιγνώσκει ψευδώς την πραγματικότητα. Για τον λόγο αυτό καθίσταται αναγκαία η κριτική των πραγμάτων. Το κοπιώδες αυτό εγχείρημα χαρίζει τα πρωτογενή κριτήρια της αλήθειας. Η ελευθερία του ασκούμενου καθορίζει την ρευστή ηλικία της υποστασιοποίησής του. Η ασκητική προσπάθεια, που κρίνει πρωτογενώς την πραγματικότητα, κρίνεται στο εκκλησιαστικό σώμα. Το γεγονός δηλαδή ότι η κριτική της άσκησης κρίνεται από τον βαθμό με τον οποίο μετέχει ο ασκούμενος στο εκκλησιαστικό γεγονός, θα μπορούσε να ονομαστεί μετακριτική. Η αλήθεια ούτε στην παρούσα ζωή μεταλαμβάνεται πλήρως, ούτε μετατίθεται αποκλειστικά στα έσχατα. Η αποφατική αυτή σύνδεση μεταξύ της γνώσεως που αποκτάται στο παρόν και της εσχατολογίας διασπάται από την μεταφυσική και την ηθική αστοχία. Η ενότητα πίστεως-έργων συγκροτεί το αληθές πράγμα. Η μονομερής έξαρση της πίστεως έναντι των έργων είναι η γενεσιουργός αιτία της μεταφυσικής γνωστικής παρέκκλισης. Αντιστοίχως, όταν τα έργα υπερτονίζονται σε βάρος της πίστεως, η αλήθεια εκπίπτει στην ηθική. Τόσο η πρώτη, όσο και η δεύτερη επίβαση επί των πραγμάτων αναζητούν ακόρεστα την αντικειμενική βεβαιότητα. Στην ατελή, εξωτερική, ένωση με τον Λόγο οφείλεται η πανουργία τους, τόσο κατά τη συγκρότηση των πραγμάτων, όσο και κατά την διάγνωσή τους.