Η θεολογική μεθοδολογία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης

Η κατά φαινόμενα υφιστάμενη ασύνθετη δομή της θεολογικής μεθοδολογίας του αγ. Γρηγορίου Νύσσης, ως ερευνητική πρόταση της μελέτης, αποτελεί στην πραγματικότητα μείζονα ερευνητική πρόκληση. Η διασάφηση του ρόλου και του εύρους χρήσεως της φιλοσοφίας στη σκέψη και το έργο του εκ Καππαδοκίας ορμώμενου Πατρός της Εκκλησίας υπήρξε ανέκαθεν ελπίδα πληθώρας ερμηνειών και ερευνητικών προσεγγίσεων. Έκαστη εκ των ανωτέρω δοκιμών συνεισέφερε στη κατασκευή μιας γενικευτικής και καθολικώς αποδεκτής μεθόδου ερμηνείας, η οποία εξολοκλήρου στηρίζεται στη φιλοσοφική ανάγνωση του έργου του αγίου. Μια σύντομη και περιληπτική αναδρομή στα πορίσματα της σύγχρονης έρευνας, παρουσιάστηκε στην εισαγωγή της μελέτης, ώστε να αποκαλυφθούν οι ερευνητικές και ερμηνευτικές τάσεις και διαθέσεις των μελετητών. Αποτέλεσμα τούτης της αναδρομής υπήρξε η επισήμανση δυο ερευνητικών μεθόδων, οι οποίες αναγνωρίζονται ως επικρατέστερες στην περί του αγ. Γρηγορίου βιβλιογραφία, έχοντας, μάλιστα, ως κοινό παρονομαστή τη φιλοσοφική ερμηνεία του έργου του. Η διερεύνηση της επίδρασης φιλοσοφικών διδασκαλιών και συστημάτων στη σκέψη του αγίου δεν είναι ούτε άστοχη, ούτε στερείται γόνιμων αποτελεσμάτων και ουσιαστικών παρατηρήσεων. Επιβάλλεται, μάλιστα, από το περιρρέον κλίμα της εποχής του αγίου, όπου ο παγανιστικός και ο αναδυόμενος χριστιανικός κόσμος έρχονται σε αντιπαράθεση, αλλά και σε σύμπτωση. Οι διατριβές σπουδαίων μορφών του φιλοσοφικού χώρου κατά των Χριστιανών και οι απαντήσεις των τελευταίων, όπως εκφράστηκαν μέσα από έργα της απολογητικής γραμματείας, αποτελούν έξοχο παράδειγμα της ιδιότυπης συνάντησης, η οποία είχε ως αποτέλεσμα συγκρούσεις και ανταλλαγές ανάμεσα στους δυο χώρους. Υπ΄αυτές τις προϋποθέσεις προτάθηκε μια διαφορετική μέθοδος προσέγγισης του έργου του. Ενώ, δηλαδή, οι επικρατούσες μέθοδοι επικεντρώνονται στη μελέτη του εύρους επιρροής και του τρόπου χρήσης της φιλοσοφίας στη σκέψη του, αντιπροτείνεται μια νέα πρακτική, η οποία δεν αφορά το πώς και το πόσον της φιλοσοφικής επίδρασης, αλλά το γιατί η φιλοσοφία αξιοποιείται από τον άγ. Γρηγόριο. Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, ορίστηκε η θεολογική μεθοδολογία του αγ. Γρηγορίου, ως η πραγμάτωση και η ερμηνεία των θεοφανειών. Τούτος ο ορισμός προκύπτει από τη φαινομενικά αντιφατική στάση του Καππαδόκη απέναντι στη φιλοσοφία. Ενώ, δηλαδή, απορρίπτει τις όποιες φιλοσοφικές προβολές στην ερμηνεία της πίστεως, τις ευνοεί στην προσπάθεια οικοδόμησης του τέλειου βίου.